Model Yılı, Üretim Tarihi ve İlk Tescil: İkinci El Araçta Hangi Yıl Neyi Anlatır?

İkinci el bir araca bakarken üç ayrı tarihle karşılaşırsınız: ruhsattaki model yılı, ilk tescil tarihi ve aracın üretildiği tarih. Çoğu zaman birbirini tutarlar, bazen tutmazlar. Bu yazıyı okuduktan sonra her birinin neyi anlattığını, nereden okunduğunu ve aralarındaki farkın ne zaman soru sormayı gerektirdiğini bileceksiniz.

Ruhsattaki model yılı neye göre yazılır?

Türkiye'de bunun cevabı yönetmelikte açıkça yazar. Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik'in 13. maddesine göre model yılı olarak tam aracın imal tarihi kabul edilir. Birden fazla aşamada üretilen araçlarda (örneğin üzerine sonradan kasa yapılan ticari araçlarda) ilgili uygunluk belgesindeki tarih esas alınır.

Yani Türk ruhsatındaki model yılı, pazarlama dilindeki "2025 modeli" ifadesinden farklı olarak, aracın üretildiği yılı anlatır.

"2024 model" bir araç neden 2025'te tescil edilmiş olabilir?

Çünkü üretim ile satış aynı gün olmaz. Bir araç yılın son aylarında üretilip bir sonraki yıl satılabilir. Aynı yönetmeliğe göre ilk tescil, satın alma tarihinden itibaren üç ay içinde yapılır.

Bu yüzden ruhsatta model yılı 2024, ilk tescil tarihi 2025 olan bir araç tamamen olağandır. Arada birkaç ay olması bir şey anlatmaz.

İlk tescil tarihi neyi anlatır?

Aracın ilk kez bir sahip adına trafiğe kaydedildiği günü. Aracın yolda geçirdiği süreyi anlatan tarih budur.

Noterdeki satış sözleşmesine ilk tescil tarihi, model yılı ve şasi numarası birlikte yazılır. Model yılı ayrıca hukuki bir sonuç da doğurur: galeriden alınan araçlarda ekspertiz raporu ve yönetmelikle getirilen garanti zorunluluğu, aracın model yılına göre yaşı 8'i geçmediyse (ve 160.000 km'nin altındaysa) geçerlidir. Bu kuralları noter satışını anlattığımız yazıda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Şasi numarasından model yılı okunabilir mi?

Kısmen, ve araca göre değişir. Sık duyulan "şasi numarasının 10. hanesi model yılıdır" kuralı aslında bir ABD kuralıdır. ABD federal mevzuatına göre (49 CFR 565.15) 17 haneli şasi numarasının 10. hanesi model yılını göstermek zorundadır. Örneğin bu tabloda 2024 için R, 2025 için S, 2026 için T kullanılır.

Avrupa Birliği mevzuatında böyle bir zorunluluk yoktur. AB düzenlemesine göre şasi numarası üç bölümden oluşur: üreticiyi gösteren ilk üç hane, aracı tanımlayan altı hane ve seri numarasını içeren son sekiz hane. Bu hanelerden birinin model yılını göstermesi şart değildir.

Pratik sonuç şu: Avrupa ya da Türkiye pazarı için üretilmiş bir araçta 10. haneye bakıp model yılı çıkarmak güvenilir değildir. Bazı üreticiler bu haneyi model yılı için kullanır, bazıları kullanmaz.

Üretim tarihi aracın neresinde yazar?

Bu da pazara göre değişir. ABD mevzuatı, üretim ayını ve yılını içeren etiketin sürücü tarafındaki kapı menteşe direğine ya da kapı kilit direğine konmasını zorunlu tutar. Avrupa'da araçta bir üretici plakası bulunur, ama AB mevzuatı bu plakada üretim tarihinin yazmasını şart koşmaz. Tarih bazı markalarda bu plakada ya da başka bir etikette yer alır, bazılarında hiç yer almaz.

Aracın camları da kendi üretim tarihlerini taşır. Camların tarihlerini nasıl okuyacağınızı ve farklı bir tarihin ne anlattığını ikinci el araç kontrol yazısında anlattık.

Tarihler birbirini tutmuyorsa ne düşünmeli?

Birkaç aylık fark olağandır. Dikkat edilmesi gereken durumlar şunlardır:

• Model yılı ile ilk tescil arasında uzun bir süre varsa: araç uzun süre satılmadan beklemiş olabilir. Bunun nedenini sormak yerinde olur.
• Satıcının söylediği yıl ile ruhsattaki model yılı farklıysa: esas olan ruhsattır. "Makyajlı kasa", "yeni kasa" gibi ifadeler model yılı yerine geçmez.
• İlan, ruhsat ve satış sözleşmesindeki bilgiler farklıysa: imza atmadan önce hangisinin doğru olduğunu netleştirin.

Özetle

• Türkiye'de ruhsattaki model yılı, aracın imal edildiği yılı gösterir.
• İlk tescil tarihi aracın trafiğe çıktığı günü gösterir; model yılından birkaç ay sonra olması olağandır.
• Şasi numarasının 10. hanesinin model yılı olması ABD kuralıdır; Avrupa ve Türkiye pazarı araçlarda güvenilir değildir.
• Model yılı, galeriden alımda ekspertiz ve garanti zorunluluğunu da belirler.

Baktığınız bir aracın kaporta ve boyasıyla ilgili sorularınız için Ümraniye'deki atölyemize uğrayabilirsiniz.

Kapak fotoğrafı: Eugene Chystiakov, Unsplash.